Metody Ustawiania Zębów

W protezie całkowitej nie ustawia się więcej niż 14 zębów (nie uzupełnia się trzecich zębów trzonowych), w określonych warunkach liczba zębów może być zmniejszona do 12. W zgryzie prawidłowym łuk zębowy górny ma kształt półelipsy, dolny paraboli. Zęby górne pokrywają od strony przedsionkowej część zębów dolnych i każdy ząb powinien kontaktować się z dwoma zębami przeciwstawnymi (wyjątek stanowią dolne zęby sieczne i drugie górne trzonowe). Zęby boczne powinny być ustawione na grzbiecie wyrostka zębodołowego. Należy dążyć do uzyskania zadowalającego wyglądu estetycznego, zrównoważonej okluzji i artykulacji oraz prawidłowej wymowy. U osób starszych zaleca się ustawianie zębów z pewnymi odchyleniami, co zapewnia bardziej naturalny wygląd pacjenta. Wyróżnia się następujące metody ustawiania zębów w protezach: teorie statyczne, artykulacyjne, statyczno – artykulacyjne.

Teorie statyczne ustawiania zębów sztucznych w protezach całkowitych polegają na uzyskaniu artykulacji wybalansowanej, odpowiednim ustawieniu zębów sztucznych w stosunku do wyrostków zębodołowych, likwidacji fenomenu Christensena.

Metodo anatomo – fizjologiczna wg Gysiego należy wykorzystać artykulator o ruchach przecietnych i zęby anatomiczne, w których kąt nachylenia guzków zębów bocznych wynosi 30 – 33°. W uzębieniu naturalnym stopień zachodzenia siekaczy górnych na dolne, wysokość guzków w zębach przedtrzonowych i trzonowych, skorelowany jest z głębokością dołu stawowego i związaną z tym stromością toru przesuwania się głowy żuchwy. Na podstawie licznych badań i obserwacji przyjął się pogląd, że w zasadzie im bardziej stromy jest tor, po jakim przesuwa się głowa żuchwy podczas odwodzenia i wysuwania żuchwy ku przodowi, tym większe jest w warunkach naturalnych zachodzenie zębów przednich górnych na dolne oraz wyższe są guzki w zębach przedtrzonowych i trzonowych, a także silniej zaznaczona jest krzywa kompensacyjna Spee. W uzębieniu sztucznym głębokie zachodzenie może być niekiedy wskazane ze względów estetycznych, ale jest ono zawsze niekorzystne dla stabilizacji protez. Przy ścisłym zachodzeniu zębów na siebie, podczas wysuwania żuchwy ku przodowi zęby przednie dolne będą naciskały na zęby górne, powodując przemieszczanie protezy górnej ku przodowi, a dolnej ku tyłowi. W efekcie tego dochodzi do utraty stabilności protez, co uniemożliwia prawidłowe ich użytkowanie. Aby temu przeciwdziałać, powinno się podczas ustawiania zębów w protezach całkowitych, przestrzegać zasady, w myśl której powierzchnie wargowe zębów przednich dolnych muszą być o tyle odsunięte od powierzchni językowych zębów przednich górnych, ile wynosi głębokość zachodzenia zębów górnych na dolne. Ścisłe przestrzeganie takiego sposobu ustawiania zębów jest z jednym z zasadniczych elementów pozwalających na uzyskanie zrównoważonej okluzji protez w odcinku przednim przy metodzie anatomo – fizjologicznej. Ustawianie zębów w metodzie anatomo – fizjologicznej wg Gysiego rozpoczyna się od zębów górnych, przyjmując, że powierzchnia przedsionkowa wału zwarciowego stanowi obwód łuku zębowego, tak aby zapewniał odpowiednie wypełnienie warg, a powierzchnia zwarciowa wału dolnego wzornika podstawę, w stosunku do której ustawia się powierzchnie sieczne i żujące. Elementem pomocniczym w ustawianiu zębów jest stolik okludalny, stanowiący wyposażenie artkulatora. Jako pierwszy ustawia się siekacz przyśrodkowy górny, najczęściej lewy. W tym celu z wału zwarciowego wzornika górnego wycina się warstwę wosku. Nie należy wycinać wału na większej przestrzeni, gdyż jego kształt i zachowane na nim linie pomocnicze są ważnymi wskazówkami, ułatwiającymi prawidłowe ustawienie kolejnych zębów. Gorącym nożykiem uplastycznia się wosk i ustawia się ząb tak, aby jego szyjka znalazła się na poziomie zaznaczonej na wale linii uśmiechu. Powierzchnia wargowa zęba powinna przebiegać zgodnie z krzywizną powierzchni przedsionkowej wału wzornika. Szyjka zęba może być nieco wciśnięta w głąb. Brzeg sieczny powinien dotykać całą powierzchnią do stolika okludalnego. Następnie podobnie ustawia się siekacz przyśrodkowy po stronie przeciwnej. Siekacze przyśrodkowe powinny być przedzielone linia strzałkową (pośrodkową) zaznaczoną na wale wzornika. Mogą one ściśle do siebie przylegać powierzchniami przyśrodkowymi lub też można wytworzyć diastemę, która w pewnych przypadkach pozwala uzyskać bardzo korzystny efekt estetyczny. Jest jednak niezbędne staranne przestrzeganie zasady, aby linia strzałkowa przechodziła dokładnie pomiędzy siekaczami przyśrodkowymi. Każde przesunięcie jej w prawo lub lewo pogarsza estetykę twarzy. Osie długie siekaczy przyśrodkowych powinny być zbieżne do siebie w kierunku ku dołowi. Siekacze górne boczne ustawia się dystalnie do siekaczy przyśrodkowych, po uprzednim wycięciu odpowiedniej części wosku z wału wzornika. Ich część szyjkowa jest nieco głębiej wciśnięta w porównaniu z siekaczami przyśrodkowymi, zaś brzeg sieczny jest oddalony od stolika okludalnego o około 0,75–1 mm. Oś długa siekaczy bocznych jest nieco zbieżna dośrodkowo, podobnie jak w siekaczach przyśrodkowych. Następnie, po wycięciu kolejnych partii wosku, ustawia się obustronnie górne kły. Odgrywają one bardzo istotną rolę w uzyskaniu prawidłowej estetyki twarzy, podtrzymują bowiem kąty ust. Każdy z nich umieszcza się w taki sposób, że kolcem brzegu siecznego dotyka do płaszczyzny zgryzowej (stolika okludalnego). Szyjka kła jest wystawiona nieco na zewnątrz, tworząc pewną wyniosłość, a oś zęba jest skierowana dośrodkowo. Ustawiając kły tworzy się zagięcie łuku zębowego w kierunku zębów bocznych. Ustawienie siekacza przyśrodkowego górnego Ustawienie siekacza bocznego górnego Ustawienie kła górnego Ustawienie sześciu górnych zębów przednich Zęby boczne, przedtrzonowe i trzonowe muszą być tak ustawione, aby układ ich powierzchni żujących był zgodny z przebiegiem krzywej kompensacyjnej. Pierwszy górny ząb przedtrzonowy ustawia się w taki sposób, aby jego oś długa była prostopadła do płaszczyzny zwarcia, guzek policzkowy stykał się z tą płaszczyzną, a guzek podniebienny był od niej odsunięty na odległość około 1 mm. Zaleca się odsunięcie pierwszego górnego przedtrzonowa od kła górnego o około 0,5 mm. Drugi górny przedtrzonowiec ma oś długą analogicznie przebiegającą do przedtrzonowa pierwszego, ale z płaszczyzną zwarcia kontaktuje obydwoma guzkami. Ustawienie przedtrzonowa pierwszego górnego Ustawienie przedtrzonowa drugiego górnego Pierwszy trzonowiec górny ma oś długą ustawioną nieco odśrodkowo. Do powierzchni zwarcia dotyka tylko guzkiem podniebiennym przednim, a guzkiem najbardziej oddalonym od niej oddalonym jest guzek policzkowy tylny. Takie ustawienie pozwala na ukształtowanie przeciętnej krzywej kompensacyjnej. Przeciętnie guzki podniebienny tylny i policzkowy przedni są oddalone od płaszczyzny zwarcia na odległość 1 mm, a guzek policzkowy tylny na odległość około 1,5–2 mm. Drugi trzonowiec górny nie dotyka zupełnie powierzchnią żującą do płaszczyzny zwarcia, stanowiąc jak gdyby przedłużenie nachylenia pierwszego trzonowca. Jest on oddalony od płaszczyzny zwarcia na odległość od 1 do 3 mm. Jego oś długa jest równoległa do osi pierwszego trzonowca. Ustawienie trzonowca pierwszego górnego Ustawienie trzonowca drugiego górnego Ustawianie zębów dolnych w klasycznej metodzie Gysiego rozpoczyna się od pierwszego zęba trzonowego. Można również rozpocząć ustawianie od dolnego siekacza przyśrodkowego. Pierwszy trzonowiec dolny powinien ściśle kontaktować 1/3 swojej powierzchni żującej z drugim przedtrzonowcem górnym, a 2/3 powierzchni powinien przylegać do pierwszego trzonowca górnego. Pierwszy trzonowiec po stronie przeciwnej ustawia się w identyczny sposób. Ustawienie trzonowca pierwszego dolnego Następnie ustawia się siekacze przyśrodkowe dolne, które powinny być rozdzielone linią strzałkową (pośrodkową). Szyjki tych zębów są ustawione nieco dojęzykowo, a brzegi sieczne wysunięte nieznacznie ku przodowi . W dalszej kolejności ustawia się kły, które w pozycji spoczynkowej nie kontaktują z zębami górnymi, a przy wysuwaniu żuchwy dystalny brzeg górnych siekaczy bocznych powinien uzyskiwać kontakt z przyśrodkową częścią brzegu siecznego dolnego kła. Oś długa dolnego kła jest pochylona dojęzykowo, a szyjka wychylona na zewnątrz, tworząc niewielką wypukłość. W celu uniknięcia wyważania protez podczas ruchów bocznych wskazane jest przeprowadzenie korekty brzegów siecznych kłów dolnych i górnych. Korekta polega na zeszlifowaniu przyśrodkowego brzegu kła górnego i odśrodkowego kła dolnego. Siekacze dolne boczne ustawia się w lukach pomiędzy kłem a siekaczem przyśrodkowym. Szyjki tych zębów są ustawione prostopadle do grzbietu wyrostka zębodołowego i w tej samej płaszczyźnie co brzegi sieczne. Ustawienie zębów przednich dolnych: 1 – siekacz przyśrodkowy, 2 – siekacz boczny, 3 – kieł Dolne przedtrzonowce ustawia się w dokładnym kontakcie z zębami górnymi, przy czym każdy z nich kontaktuje z dwoma zębami przeciwstawnymi. Pierwszy przedtrzonowiec dolny kontaktuje z górnym pierwszym przedtrzonowcem i powierzchnią odśrodkową górnego kła. Drugi przedtrzonowiec dolny kontaktuje z górnym drugim przedtrzonowcem i pierwszym trzonowcem. Drugi dolny ząb trzonowy kontaktuje swoją powierzchnią żującą z dwoma trzonowcami górnymi i jego ustawienie jest od nich ściśle uzależnione.

Ustawianie zębów metodą sferyczną (Fehra) W metodzie sferycznej zęby ustawia się zgodnie z przebiegiem powierzchni wałów zwarciowych (ukształtowanych według Płonki) lub do sferycznego talerzyka zamontowanego w zgryzadle. Stosuje się zęby płaskoguzkowe. Sugeruje się rozpoczęcie ustawiania zębów od siekaczy przyśrodkowych dolnych, które brzegami siecznymi kontaktują z powierzchnią zwarciową górnego wału zwarciowego wzornika. Następnie ustawia się zęby boczne (blokowe), które pozostają w kontakcie z krzywizną górnego wału zwarciowego. Kształt zębów można modyfikować w zależności od miejscowych warunków anatomicznych. Po wstawieniu wszystkich zębów dolnych, ustawia się zęby przednie górne, następnie górne boczne (blokowe). Rys. 31. Ustawienie zębów metodą sferyczną [7, s. 210] Modelowanie płyty protezy Właściwe przyleganie policzków i warg, a co za tym idzie korzystny wygląd estetyczny i właściwe utrzymanie protezy na podłożu uzyskuje się po odtworzeniu anatomicznych kształtów powierzchni przedsionkowej. Płyta protezy powinna być tak ukształtowana aby: − odtwarzać anatomiczny kształt zębów od strony jamy ustnej właściwej, − odtwarzać indywidualne fałdy podniebienne, − jej grubość niewiele zmniejszała pojemność jamy ustnej, − uformowane zagłębienie dla języka, prowadziło do lepszej stabilizacji, − jak najlepiej odzwierciedlać cechy błony śluzowej. Obrzeże protezy biegnące w przedsionku pogrubia się w kształcie spadającej kropli w kierunku sklepienia przedsionka. Łęki zębodołowe modeluje się, nadlewając rozgrzany wosk (w kształcie trójkąta skierowanego podstawą do zarysu szyjek zębowych) i po stężeniu formując je przy pomocy instrumenty do modelowania lub nożyka do wosku. Od strony jamy ustnej właściwej, płyta protezy powinna przy zębach sztucznych odtwarzać anatomiczny kształt zębów. Płyta protezy w miejscu łączenia się z zębami nie może tworzyć ostrych zachyłków (sprzyja to zaleganiu resztek pokarmowych), dlatego bardzo ważne jest dokładne ukształtowanie brodawek, oczyszczenie zębów z nadmiarów wosku i wygładzenie płyty palnikiem spirytusowym lub mikropalnikiem.  Tak wymodelowany pierwowzór woskowy protezy po odkażeniu może być przekazany do kontroli w jamie ustnej pacjenta. Kontrola w jamie ustnej pacjenta W fazie wstępnej lekarz kontroluje zasięg płyty protezy i jej stabilizację w trakcie wykonywania ruchów kontrolnych (w razie potrzeby koryguje). Wysokość zwarcia może zbadać stosując przyrządy pomiarowe lub metodę fonetyczną, w której postukiwanie zębami w trakcie wymowy świadczy o podniesieniu zwarcia z przekroczeniem szpary spoczynkowej. Zbyt duża luka między łukami zębowymi podczas mowy, będzie wskazywała na obniżenie wysokości zwarcia. Przesuwanie żuchwy do przodu i na boki pozwala sprawdzić stopień uzyskania zrównoważonej okluzji. Wprowadzenie pasków kalki między powierzchnie żujące pozwala sprawdzić dokładność kontaktów między zębami dolnymi a górnymi. Brzegi sieczne górnych zębów powinny w trakcie spoczynku być widoczne od 1 do 2 mm spod wypełnionej (nie zapadniętej) wargi górnej, a w trakcie uśmiechu dotykać wargi dolnej. Przedtrzonowce powinny być wysunięte policzkowo w taki sposób, aby nie powstawała zbyt ciemna przestrzeń podczas uśmiechu. Linia przebiegająca między przyśrodkowymi zębami siecznymi musi pokrywać się z linią pośrodkową ciała. Po zabiegach lekarza, pacjent również powinien ocenić uzyskany efekt funkcjonalny i estetyczny. Protezy próbne zaakceptowane podczas klinicznej kontroli, mogą zostać poddane następnemu etapowi laboratoryjnemu.