Próchnica

próchnica, caries dentium jest to umiejscowiona, wieloprzyczynowa choroba społeczna twardych tkanek zęba (szkliwo, zębina, cement) podatnych na próchnicę, wywołana przez czynniki zewnętrzne, w której dochodzi do demineralizacji części nieorganicznej (odwapnienie) a następnie organicznej (proteolityczny rozpad tkanek), powodując powstanie ubytku. Jest to choroba transmisyjna (infekcyjna, zakaźna), więc pozostawienie niewyleczonych ubytków próchnicowych w jamie ustnej pacjenta nie zakończy się osiągnięciem sukcesu leczniczego. Podobnie jak nie ma możliwości odbudowania domu w czasie pożaru, tak nie ma możliwości wyleczenia pacjenta z próchnicy zębów, jeśli nie będzie on prawidłowo przestrzegał zasad higieny jamy ustnej. Wyleczenie wszystkich ubytków próchnicowych bez zmiany nawyków, instruktażu higieny, motywacji oraz wizyt kontrolnych prowadzi co częstej konieczności wymiany wypełnień z usuwaniem za każdym razem większej ilości twardych tkanek zęba (usunięcie próchnicy, starego wypełnienia, oczyszczenie powierzchni). Wypełnienie ubytków próchnicowych nie leczy choroby a jedynie zapobiega jej powikłaniom. Bakterie płytki nazębnej podczas metabolizowania węglowodanów ulegających fermentacji produkują kwasy (mlekowy, octowy, propionowy, mrówkowy), rozpuszczające związki mineralne szkliwa i zębiny prowadząc do demineralizacji czyli odpływania jonów wapnia Ca2+ z powierzchni zęba do śliny. Nieleczona próchnica prowadzi do rozpadu substancji organicznej, następnie rozpadu substancji nieorganicznej, zapalenia miazgi oraz zapalenie tkanek okołowierzchołkowych. Zaprzestanie szczotkowania zębów powoduje odkładanie się płytki nazębnej, następnie jej mineralizację prowadzącą do powstania kamienia naddziąsłowego, potem kamienia poddziąsłowego, próchnicy początkowej, powierzchownej, średniej, głębokiej, zapalenia miazgi odwracalnego, zapalenia miazgi nieodwracalnego, martwicy miazgi, zgorzeli miazgi, zapalenia tkanek okołowierzchołkowych (ziarniniak, torbiel, ropień, przetoka), resorpcji kości, zapalenia kości, martwicy kości, rozchwiania i utraty zęba. Bakteriami występującymi najliczniej w płytce nazębnej jest Streptococcus mutans, natomiast w istniejącym ognisku próchnicowym Lacidophilus acidophilus. Próchnica jest dynamicznym procesem demineralizacji i remineralizacji występujących naprzemiennie, natomiast jeśli zostanie wcześnie wykryta może ulec zatrzymaniu na skutek działania procesów remineralizacyjnych. Ryzyko Próchnicy: może zostać określone na podstawie liczby nowych ubytków próchnicy stwierdzonych w ciągu roku od przeprowadzonej diagnostyki, najlepiej przez tego samego lekarza ze względu na dokładność, poprzez przeprowadzenie testów bakteriologicznych określających ilość bakterii Streptococcus mutans (Dentocult SM) i Lactilobacillus acidophilus (Dentocult LA) w ślinie, ilość wydzielanej śliny w jednostce czasu. Stwierdzenie u pacjenta poprawy higieny jamy ustnej można potwierdzić poprzez powtórzenie testów bakteriologicznych, jeśli poziom bakterii jest mniejszy niż 10.000/ml choroba jest ustabilizowana. niskie ryzyko próchnicy – wizyty kontrolne zalecane są co 12-24 miesiące, zdjęcia skrzydłowe co 24 miesiące ; średnie ryzyko próchnicy – wizyty kontrolne zalecane są co 6-12 miesięcy, zdjęcia skrzydłowe co 12 miesięcy ; wysokie ryzyko próchnicy – wizyty kontrolne zalecane są co 3 miesiące, zdjęcia skrzydłowe co 6 miesięcy, płukanka z chlorheksydyną 0,2% 2x dziennie przez 3-4 tygodnie co 6 miesięcy, tymczasowe wypełnianie ubytków glassjonomerem aż do zatrzymania próchnicy. W każdym przypadku zalecane jest przeprowadzenie instruktażu higieny oraz motywacja pacjenta. Religijność ma znaczący wpływ na rozwój próchnicy w jamie ustnej pacjentów.[1] pacjenci o zwiększonym ryzyku próchnicy: 60% ubytków próchnicowych dotyczy 20% pacjentów Rozpoczyna się powstawaniem w szkliwie szczelinek wielkości cząsteczki alkoholu metylowego,w miejscu usuniętej substancji nieorganicznej.Czynnikiem etiologicznych wywołującym próchnicę zębów są bakterie znajdujące się w płytce nazębnej,które odżywiając się węglowodanami (glukoza,fruktoza,sacharoza) doprowadzają do ich fermentacji i wytworzeniu kwasów.Próchnica jest chorobą cywilizacyjną dotyczącą ludzi na całym świecie oraz zakaźną,więc może być przenoszona z matki na dziecko.w przeciwieństwie do erozji (powierzchownego rozpadu powierzchni szkliwa),jest to podpowierzchowna utrata minerałów z zachowaniem warstwy powierzchownej,prowadząca później do rozpadnięcia się niepodpartej powierzchni szkliwa.ilość fluoru wynosi 60ppm,ale tylko niewielka jego część występuje w postaci zjonowanej. substancja nieorganiczna:rozkładanie węglowodanów sacharoza-sacharaza dekstranowa (dekstran) + sacharaza lewanowa (lewan),wytworzenie kwasów (mlekowy, propionowy, octowy, masłowy, mrówkowy, propionowy)-rozkładanie kwasów-przenikanie jonów H+ do szkliwa,wzrost ciśnienia osmotycznego w kanalikach zębinowych,wyznaczanie drogi odwapnienia,przedostanie się bakterii proteolitycznych,rozpuszczenie związków mineralnych w hydroksyapatytach, substancja organiczna:włókna kolagenu pęcznieją i ulegają rozluźnieniu w kwaśnym środowisku,bakterie rozkładają ich białka powodując gnicie, w zębach usuniętych lub zdewitalizowanych nie ma różnicy ciśnień osmotycznych pomiędzy środowiskiem jamy ustnej a miazgą i płynem znajdującym się w kanalikach zębinowych,który warunkuje szybkie przedostawanie się jonów,dlatego próchnica postępuje znacznie wolniej. sacharoza-sacharaza dekstranowa (dekstran) + sacharaza lewanowa (lewan)=większość płytki nazębnej Konsekwencje Braku Higieny Jamy Ustnej Barwniki: ninhydryna-wykrywa proteolizę, czerwień metylenowa-obecność wolnych kwasów, alizaryna S-wolne jony Ca, fuksyna zasadowa-część,która nie może ulec remineralizacji /kolagen,który utracił poprzeczne prążkowanie i zdolność do pobudzenia remineralizacji/,żywo czerwony kolor, rozpad substancji organicznej /kolagenu/ następuje dopiero przy zniszczeniu 4/5 substancji nieorganicznej /hydroksyapatytów/, Szkliwa: Zębiny: wypustki odontoblastów w kanalikach zębinowych odkładają zębinę przezroczystą,aż do całkowitego ich zamknięcia,a odontoblasty wytwarzają na granicy miazgi i szkliwa zębinę obronną. rozpad kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny przez hialuronidazę paciorkowców, rozpad połączeń substancji organicznej z nieorganiczną, rozpad wielocukrów, Ostrej warstwa całkowitego rozpadu /nekrotyczna/,żółta,brązowa,przenikliwa dla promieni rtg /najwięcej bakterii/, pierwsze bakterie w kanalikach,przenikliwa dla promieni rtg, początkowa demineralizacja, wąska,twarda,biała,zębina przezroczysta, zębina pierwotna, warstwa odontoblastów, miazga, Przewlekłej warstwa całkowitego rozpadu /nekrotyczna/,brązowa,czarna,przenikliwa dla promieni rtg /najwięcej bakterii/, pierwsze bakterie w kanalikach,przenikliwa dla promieni rtg, początkowa demineralizacja, szeroka,twarda,biała,zębina przezroczysta, zębina pierwotna, zębina wtórna, warstwa odontoblastów, miazga, Rodzaje Zębiny Pierwotnej: przezroczysta-powstaje na skutek odkładania się w niej dodatkowych ilości soli mineralnych, Rodzaje Zębiny Wtórnej: regularna-próchnica powierzchowna lub wolno postępująca,linia kalciotraumatyczna /zaburzenia mineralizacji/ wyraźnie oddziela ją od zębiny pierwotnej,kanaliki są regularne i równomiernie rozłożone, nieregularna-próchnica głęboka lub szybko postępująca,linia kalciotraumatyczna /zaburzenia mineralizacji/ niewyraźnie oddziela ją od zębiny pierwotnej,kanaliki są nieregularne i nierównomiernie rozłożone, reparacyjna-szybko postępująca próchnica ostra lub błędy jatrogenne powodujące obumarcie odontoblastów,pozostawienie pustych kanalików tworzących martwy pas /dead truct/,a nowe komórki wytwarzają zębinę reparacyjną pozbawioną kanalików i zawierającą w substancji podstawowej komórki, na skutek różnicy ciśnień panujących w ślinie /6,0 atm/ i miazdze zęba /6,8 atm/ możliwe jest przechodzenie jonów i cząsteczek rozpuszczalnych z miazgi zęba do śliny przez zębinę i szkliwo.w czasie próchnicy dochodzi do gromadzenia się substancji nierozpuszczalnych w szczelinach szkliwa,które wytwarzają ciśnienie osmotyczne doprowadzające do zmiany kierunku przechodzenia jonów umożliwiając remineralizację.zwiększa się ilość lizyny,proliny,histydyny,alaniny,kwasu asparaginowego.zmniejsza się ilość argininy,seryny,kwasu glutaminowego. źródła cukru: -zewnatrzkomórkowe wielocukry zawarte w pokarmach, -glikoproteiny śliny, -wielocukry tworzące połączenia pomiędzy włóknami kolagenu a kryształami minerałów, -wielocukry zgromadzone wewnątrz komórek bakteryjnych, Miejsca Narażone Na Próchnicę: -bruzdy i zagłębienia na powierzchniach żujących zębów przedtrzonowych i trzonowych, -powierzchnie policzkowe i językowe zębów trzonowych, -powierzchnie językowe zębów siecznych, -powierzchnie styczne wszystkich zębów, -powierzchnie przyszyjkowe wszystkich zębów, -brzegi wypełnionych ubytków próchnicowych, podatność zęba /tooth vulnerability/+bakterie płytki nazębnej /dental plaque bacteries/+węglowodany /carbohydrates/+czas /time/=próchnica /caries/ czynniki hamujące próchnicę /kariostatyczne/, czynniki próchnicotwórcze /kariogenne/, aby obniżyć frekwencję występowania próchnicy można więc albo zmienić strukturę szkliwa zwiększając jej odporność albo ograniczyć działanie czynników uszkadzających, Zmiany pH: w ciągu 1-3 minut pH płytki nazębnej spada poniżej 5 (pH krytyczne),pozostaje na tym poziomie przez 30-60 minut,do momentu w którym ślina dzięki swoim właściwościom buforującym nie przywróci pH do wartości optymalnych (6,5-7,2). Wniosek: Im więcej takich spadków pH,czyli krótsze odstępy pomiędzy kolejnym spożywaniem napojów i posiłków,tym szybciej dochodzi do demineralizacji.przy spożywaniu pokarmów co 60 minut,bez przerwy dochodzi do uszkadzania szkliwa. osoby z wrodzoną nietolerancją fruktozy nie chorują na próchnicę. sok cytrynowy powoduje po 2 min spadek pH do 4,8 a po 30 min podnosi się do 5,6, sok pom powoduje po 2 min spadek pH do 5,4 a po 30 min podnosi się do 6,6, Coca-Cola powoduje po 2 min spadek pH do 5,6 a po 30 min podnosi się do 6,0, mleko nie zmienia pH płytki nazębnej, cukry proste: sacharoza,maltoza,fruktoza,glukoza są bardziej szkodliwe niż cukry złożone: skrobia,glikogen,błonnik, /które nie zdąrzą zostać rozłożone do cukrów prostych/, -szybciej ulegają one fermentacji,tworzy się płytka nazębna z ich udziałem,natomiast zanim cukry złożone zostaną rozłożone,znajdują się już w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Najbardziej Szkodliwe Pokarmy: toffi,biały chleb z dżemem,słodkie pieczywo,czekolada,lizaki,suszone owoce, zjedzenie jabłka przed snem powoduje obniżenie pH do 4,0 i utrzymuje się przez 2 godz,podczas gdy tylko 150 sek wystarczy aby doszło do demineralizacji szkliwa. Metody Rozpoznawania Próchnicy: badanie wzrokiem /zmiana zabarwienia,przerwanie ciągłości/, diafanoskopia/transiluminacja/podświetlenie /widoczne zaciemnienia/, badanie zgłębnikiem /zwykłym lub Briaulta na powierzchniach stycznych/, wykorzystanie nici dentystycznej /stwierdzenie nawisów wypełnień,kamienia lub ubytku/, badanie radiologiczne, Podział Próchnicy Ze Względu Na Tkanki szkliwa – caries enameli, zębiny – caries dentini, cementu – caries cementi, Ze Względu Na Przebieg ostra/wilgotna /caries acuta/caries humida/: występuje od krótkiego czasu, dotyczy najczęściej osób młodych /szerokie kanaliki zębinowe,słaba mineralizacja/, większa bolesność /brak czasu na wytworzenie zębiny wtórnej patologicznej/, miękka,wilgotna,żółto-brązowa warstwa powierzchowna martwicy /nekrotyczna/, szeroki pas demineralizacji,przepuszczalna dla promieni rtg,żółta, twarda,biała warstwa sklerotyczna /przezroczysta/, zdrowa zębina, przewlekła/sucha /caries chronica/caries sicca/: występuje od dłuższego czasu, dotyczy najczęściej osób starszych /wąskie kanaliki zębinowe,duża mineralizacja/, mniejsza bolesność /dużo czasu na wytworzenie zębiny wtórnej patologicznej/, zawartość fluoru jest wyższa o 80-350%,dlatego proces postępuje wolniej, twarda,sucha,brązowa,wąska warstwa dająca się oderwać wydrążaczem, twarda,czarna,szeroka warstwa, bardzo twarda (mocniejsza od normalnej) warstwa sklerotyczna, zdrowa zębina, próchnica ostra może przejść w przewlekłą i odwrotnie /zaostrzenie lub zaostrzenie procesu przewlekłego/. rozpad substancji organicznej (kolagenu) może zajść dopiero po zniszczeniu 4/5 substancji nieorganicznej (hydroksyapatytów). w kolagenie dochodzi do zmniejszenia ilości hydroksyproliny o 22%,argininy o 27% i proliny o 30%. węgiel potrzebny do rozwoju bakterii uzyskują one z rozkładu kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny przez hialuronidazę. Ze Względu Na Rozległość Próchnica Początkowa Próchnica Powierzchowna Próchnica Średnia Próchnica Głęboka Inne Rodzaje Próchnicy: Próchnica Okrężna Próchnica Kwitnąca Próchnica Butelkowa Próchnica Ukryta ??próchnica Dubruil-Chaubanolil – zniszczenie górnych siekaczy u osób w wieku 13-19lat, Ze Względu Na Rozległość Próchnica Prosta Próchnica Skomplikowana Ze Względu Na Ilość Wystąpień Próchnica Pierwotna Próchnica Wtórna Podział Próchnicy Ze Względu Na Sposób Szerzenia Się: próchnica podminowująca /caries subruens/ duże ognisko w zębinie,szkliwo się załamuje, próchnica przenikająca /caries penetrans/ małe ognisko,drąży w kształcie klina, próchnica wsteczna /caries retrograda/ od strony miazgi do szkliwa,po urazie i martwicy miazgi,przegrzaniu zęba,naświetlenie rtg, w zębach z żywą miazgą /caries typica/ w zębach z martwą miazgą /caries atypica/ Potencjał Próchnicotwórzczy Cukrów: sacharoza glukoza , fruktoza , maltoza , laktoza skrobia (nie jest całkowicie rozkładana w jamie ustnej) rodzaj cukrów,koncentracja, bezpośredni kontakt, przylepność, czas oddziaływania, częstotliwość spożywania, Próchnica Zębiny przezroczysta-doprowadza do zamknięcia światła kanalików zębinowych na skutek odkładania się soli wapnia,w próchnicy przewlekłej jest bardzo szeroka,a w ostrej bardzo wąska, regularna-powstaje przy wolno postępującej próchnicy lub próchnicy powierzchownej /obszar zdemineralizowany jest wyraźnie oddzielony od zębiny pierwotnej linią kalciotraumatyczną,kanaliki ułożone są regularnie/, nieregularna-powstaje przy szybko postępującej próchnicy lub próchnicy głębokiej /obszar zdemineralizowany jest wyraźnie oddzielony od zębiny pierwotnej linią kalciotraumatyczną,kanaliki ułożone są nieregularnie/, reparacyjna-powstaje przy bardzo szybko postępującej próchnicy ostrej /obumierają odontoblasty i światło kanalików nie może zostać zamknięte,są puste i powstaje martwy pas (dead tract),wytworzone zostają nowe odontoblasty,które tworzą zębinę reparacyjną.nie posiada ona już kanalików/, -warstwa całkowitego rozpadu zębiny,kolonie bakteryjne, -warstwa z pojedynczymi bakteriami w kanalikach zębinowych, -warstwa początkowej demineralizacji, -warstwa zębiny przezroczystej, -warstwa zębiny pierwotnej, -warstwa zębiny wtórnej, -warstwa odontoblastów, Barwniki: alizaryna S-wybarwienie świadczy o występujących wolnych jonach Ca, czerwień metylowa-wybarwienie świadczy o występujących wolnych kwasach, ninhydryna-wybarwienie świadczy o występującym procesie proteolizy, fuksyna zasadowa-wybarwienie świadczy o występującym kolagenie,który nie może już pobudzać odontoblastów do remineralizacji, Teorie Powstawania Próchnicy żadna nie tłumaczy wszystkich zjawisk. priorytetu kwasowego ogłoszona przez Millera w 1884r. nazwana pasożytniczo-chemiczną,największą rolę w powstawaniu próchnicy stanowią kwasy,zwraca uwagę na dwufazowy przebieg próchnicy polegający na osobnym rozkładaniu substancji organicznej (substancji międzypryzmatycznej,blaszek szkliwnych) i nieorganicznej, teoria nie znajduje wytłumaczenia: -powstawania próchnicy w miejscach nieretencyjnych lub przy małej ilości węglowodanów, -wpływu czynników ogólnoustrojowych i odległych na powstawanie próchnicy, -dlaczego dochodzi do jednoczesnej utraty substancji organicznej i nieorganicznej (odwapnienie wymaga niskiego pH,proteoliza wysokiego), proteochelacji i enzymochelacji próchnica powstaje niezależnie czy środowisko jamy ustnej jest objojętne,kwaśne czy zasadowe, chelacja-powstawanie związków kompleksowych o zamkniętej budowie pierścieniowej zawierających metal. np.kwas mlekowy,hemoglobina,chlorofil,kwasy nukleinowe,witaminy,ATP, metabolizm bakterii i fermentacja węglowodanów prowadzą do wytworzenia substancji przejściowych czyli kwasów,które w warunkach tlenowych rozpadają się na CO2+H2O,a w warunkach beztlenowych (nagromadzenie się bakterii i substancji przejściowych) zaczynają szukać alternatywnych źródeł substancji koniecznych do ich wzrostu i rozmnażania (wapń,węglany,fosfor) w twardych tkankach zębów.zaczynają wydzielać hialuronidazę,enzymy proteolityczne i keratolityczne niezależnie od stężenia jonów H+. biologiczna obecność bakterii i substancji przejściowych nie jest najważniejsza.przyczyną próchnicy są zaburzenia ogólnoustrojowe zwiększające podatność twardych tkanek zębów na zachorowanie,brak witamin,pierwiastków śladowych,soli wapnia i fosforu powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu komórek zębinotwórczych (odontoblastów),hipomineralizację i całkowitą demineralizację twardych tkanek zęba. Warstwy Próchnicy Szkliwa: powierzchowna – centralna – ciemna – przezroczysta Warstwy Próchnicy Początkowej Zębiny: puste kanaliki-zębina sklerotyczna-zdrowa zębina pierwotna-zębina obronna Warstwy Próchnicy Zaawansowanej Zębiny: całkowity rozpad-demineralizacja i penetracja bakterii-odwapnienie-przejaśnienie zębiny sklerotycznej-zębina prawidłowa-zębina obronna ognisko próchnicowe-pojęcie patomorfologiczne,zespół różnych zmian mikroskopowych zachodzących w tkankach zęba na danym etapie rozwoju próchnicy, ubytek próchnicowy-pojęcie kliniczne,stanowi objaw próchnicy, Napoje energetyczne odpowiedzialne za nieodwracalne uszkodzenie zębów.[2] ocena indywidualnego ryzyka rozwoju próchnicy: niskie ryzyko próchnicy i chorób przyzębia 80%, wysokie ryzyko próchnicy i chorób przyzębia 10% /1 wypełnienie w ciągu roku,250 000 S.mutans w 1ml śliny/, próchnica początkowa, lactobacilli100 000 w 1ml śliny, częstość spożywania słodkich pokarmów, wskaźnik tworzenia płytki nazębnej PFR3, Warstwy próchnicy mniej zaawansowanej: warstwa powierzchowna ma szerokość 20-50 um, ze względu na stały kontakt ze śliną zawierającą substancje buforujące, pomimo spadku pH w jamie ustnej poniżej krytycznego 5,5, hydroksyapatyty ulegają rozpuszczeniu, a w ich miejscu pojawiają się fluoroapatyty o znacznie większej odporności na niskie pH. Utrata jonów wynosi jedynie 1% ze względu na występujące naprzemian procesy demineralizacji i remineralizacji, znajduje się powyżej warstwy centralnej. Ponieważ kolejne warstwy są zniszczone w większym stopniu (podpowierzchowna demineralizacja), nie należy badać zgłębnikiem próchnicy początkowej aby nie uszkodzić warstwy powierzchownej. Ognisko próchnicy w szkliwie ma kształt stożka skierowanego podstawą do granicy szkliwno zębinowej, po której przekroczeniu rozwój próchnicy ulega przyspieszeniu. Warstwa centralna jest najszerszą warstwą, utrata jonów wynosi od 5% na obwodzie do 25% lub więcej w części centralnej, znajduje się poniżej warstwy powierzchownej a powyżej warstwy ciemnej. Warstwa ciemna jest warstwą, w której zachodzą główne procesy remineralizacji, utrata jonów wynosi 2-4% znajduje się poniżej warstwy centralnej a powyżej warstwy przezroczystej. Warstwa przezroczysta nie zawsze jest obecna, utrata jonów wynosi 1%, znajduje się poniżej warstwy ciemnej a powyżej zdrowego szkliwa, nie wymaga opracowania. Warstwy próchnicy bardziej zaawansowanej: warstwa zębiny obronnej, zębina reakcyjna, dentinum reactionarum, jest zębiną wtórną patologiczną powstającą w wyniku działania bodźców uszkadzających, ma bardziej nieregularną budowę niż zębina wtórna fizjologiczna, zawiera mniej, bardziej krętych kanalików zębinowych. Warstwa zdrowej zębiny, zębina pierwotna powstająca w czasie odontogenezy jest zębiną fizjologiczną, pierwszorzędową, przebieg kanalików jest regularny, jej powstawanie w koronie zostaje zatrzymane po zakończeniu wyrzynania się, natomiast w korzeniu po zakończeniu rozwoju wierzchołka. Warstwa przezroczysta, sklerotyczna, powstaje w wyniku odkładania się w świetle kanalików zębinowych związków mineralnych prowadzących do ich zwapnienia. W próchnicy mniej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą zębiny pierwotnej i warstwą pustych kanalików. W próchnicy bardziej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą demineralizacji i warstwą zębiny pierwotnej. Warstwa pustych kanalików, dead tracts, powstaje w wyniku obecności warstwy przezroczystej odcinającej wypustki odontoblastów od miazgi i powstawanie martwych kanalików wypełnionych płynami, gazami i resztkami komórek.

Próchnica Początkowa: próchnica początkowa, caries incipiens, white spot lesion, pomiędzy kryształami hydroksyapatytów istnieją niewielkie przestrzenie wypełnione wodą i związkami organicznymi które zostają usunięte przez kwasy produkowane przez bakterie płytki nazębnej. Dochodzi wówczas do skurczenia się kryształów przy jednoczesnym poszerzeniu przestrzeni pomiędzy nimi obserwowanymi klinicznie jako biała lub ciemna plama próchnicowa (macula alba), która nie zawiera jeszcze bakterii i stanowi jedyny etap próchnicy, w którym możliwa jest remineralizacja (resistutio ad integrum). Objawy: jeżeli plama próchnicowa widoczna jest dopiero po osuszeniu powierzchni zęba, zmiany są niewielkie, natomiast jeżeli plama próchnicowa widoczna jest bez suszenia, utrata jonów wapnia jest większa, świadczy o obecności próchnicy powierzchownej i wymaga leczenia. Widoczne czasami ciemne zabarwienie wywołane jest obecnością wolnych rodników pochodzących z kawy, herbaty, nikotyny, barwników. Po 7 dniach odkładania się płytki nazębnej zmiany w szkliwie widoczne są w mikroskopie skaningowym, po 14 dniach odkładania się płytki nazębnej zmiany w szkliwie widoczne są gołym okiem po osuszeniu powierzchni zęba, natomiast po 4 tygodniach odkładania się płytki nazębnej zmiany w szkliwie widoczne są gołym okiem bez osuszania powierzchni zęba. Leczenie: ponieważ próchnica początkowa stanowi jedyny rodzaj próchnicy, w którym możliwa jest jeszcze remineralizacja, zalecany jest instruktaż higieny, motywacja, ozonoterapia, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

Próchnica Powierzchowna: próchnica powierzchowna, caries superficialis, ognisko próchnicy obejmuje wyłącznie szkliwo, jednak nawet wtedy mogą występować w miazdze niewielkie zmiany zapalne nasilające się wraz z pogłębianiem się ogniska próchnicowego w wyniku działania toksyn bakteryjnych, bodźców termicznych i osmotycznych. Badaniem klinicznym nie można ocenić stopnia zaawansowania tych zmian zapalnych, dlatego istotne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu i badania. Próchnica początkowa zbudowana jest z warstwy powierzchownej, centralne, ciemnej oraz przezroczystej, z których każda posiada inny stopień utraty związków mineralnych. Białe zabarwienie jest spowodowane zwiększeniem porowatości szkliwa i zwiększeniem stopnia rozpraszania światła co wpływa na wskaźnik refrakcji. Warstwa zębiny obronnej, zębina reakcyjna, dentinum reactionarum, jest zębiną wtórną patologiczną powstającą w wyniku działania bodźców uszkadzających, ma bardziej nieregularną budowę niż zębina wtórna fizjologiczna, zawiera mniej, bardziej krętych kanalików zębinowych. Warstwa zdrowej zębiny, zębina pierwotna powstająca w czasie odontogenezy jest zębiną fizjologiczną, pierwszorzędową, przebieg kanalików jest regularny, jej powstawanie w koronie zostaje zatrzymane po zakończeniu wyrzynania się, natomiast w korzeniu po zakończeniu rozwoju wierzchołka. Warstwa przezroczysta, sklerotyczna, powstaje w wyniku odkładania się w świetle kanalików zębinowych związków mineralnych prowadzących do ich zwapnienia. W próchnicy mniej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą zębiny pierwotnej i warstwą pustych kanalików. W próchnicy bardziej zaawansowanej znajduje się pomiędzy warstwą demineralizacji i warstwą zębiny pierwotnej. Warstwa pustych kanalików, dead tracts, powstaje w wyniku obecności warstwy przezroczystej odcinającej wypustki odontoblastów od miazgi i powstawanie martwych kanalików wypełnionych płynami, gazami i resztkami komórek.Objawy: brak dolegliwości bólowych samoistnych, ból sprowokowany prawidłowy, ból zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg. Leczenie: zalecany jest instruktaż higieny, motywacja, ozonoterapia, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

Próchnica Średnia: próchnica średnia, caries media, ognisko próchnicy obejmuje szkliwo i mniejszą część zębiny. Objawy: brak lub niewielkie dolegliwości bólowe samoistne, ból sprowokowany prawidłowy, ból zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg. Leczenie: instruktaż higieny, motywacja, leczenie próchnicy, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

Próchnica Głęboka: próchnica głęboka, caries profunda, ognisko próchnicy obejmuje szkliwo i większą część zębiny. Objawy: brak dolegliwości bólowych samoistnych, ból sprowokowany prawidłowy, ból zlokalizowany, brak bólu na nagryzanie i opukiwanie, ruchomość prawidłowa, brak ropnia, brak przetoki, objaw Smrekera niewyczuwalny, objaw Owińskiego niewyczuwalny, brak zmian na zdjęciu rtg. Leczenie: instruktaż higieny, motywacja, leczenie próchnicy, ozonoterapia, fluoryzacja, wizyty kontrolne.

Bibliografia:
ul
liPiątowska D. ; Kariologia współczesna – postępowanie kliniczne ; 2009.
/ul

/section