Relacja Centralna

Relacja centralna, centric relation, CR, dotylna pozycja żuchwy, pozycja referencyjna, graniczna pozycja żuchwy, położenie więzadłowe jest to najbardziej stabilna ortopedycznie i optymalna dla mięśni pozycja żuchwy względem szczęki, w której głowy żuchwy są stabilizowane w stawie skroniowo – żuchwowym dzięki mięśniom unoszącym żuchwę i skrzydłowym bocznym powodującym górno – przednie położenie głowy żuchwy w dole stawowym. Krążek stawowy przyjmuje pozycję pośrednią pomiędzy głową żuchwy a powierzchnią stawową dołu stawowego. W relacji centralnej głowy żuchwy wykonują jedynie ruch rotacyjny. Powinna być rejestrowana w przypadku bezzębia, braku stref podparcia, powikłaniach okluzyjnych, przy starciu patologicznym, w zaburzeniach czynnościowych, podczas analizy okluzji dla celów diagnostycznych. W relacji centralnej krążki stawowe usytuowane są na głowach stawowych, kontaktują się z powierzchnią dołów stawowych swoją najcieńszą częścią. W relacji centralnej możliwy jest jedynie ruch obrotowy głowy stawowej. Należy zaznaczyć, że relacja centralna dotyczy pozycji głowy żuchwy względem dołu stawowego nie jest tym samym co dotylne położenie zwarciowe żuchwy z kontaktem zębów przeciwstawnych czyli pozycja referencyjna.

Po przywiedzeniu żuchwy w relacji centralnej do kontaktów zębów uzyskuje się dotylną pozycję kontaktową, pozycję więzadłową, pozycję referencyjną, dotylne położenie kontaktowe żuchwy, graniczną pozycję żuchwy. Relacja centralna dotyczy stawu skroniowo – żuchwowego, dotylne położenie kontaktowe dotyczy zębów. Najkorzystniej jest, gdy do maksymalnego zaguzkowania dochodzi w dotylnym położeniu kontaktowym żuchwy czyli relacji centralnej w stawie skroniowo – żuchwowym, mięśnie wykonują wówczas najmniejszą pracę przy prawidłowej pozycji głów żuchwy. Jeżeli natomiast dotylne położenie kontaktowe żuchwy nie jest jednoznaczne z maksymalnym zaguzkowaniem występuje poślizg centryczny, który powinien odbywać się tylko do przodu i wynosić do 1,5 mm (podczas badania kalką widoczne są podwójne punkty kontaktów). Jeżeli pierwszy kontakt wywołuje doboczne przesunięcie żuchwy na drodze do maksymalnego zaguzkowania to taki kontakt przedwczesny, przeszkoda zwarciowa powinna zostać wyeliminowana.

Utrata zębów, przeszkody zwarciowe, starcie patologiczne, stres powodują zmiany w pracy mięśni wymuszając przyjmowanie przez żuchwę nieprawidłowej pozycji względem szczęki. Skurcz jednego mięśnia powoduje rozciągnięcie innego, a następnie jego skurcz. W celu zniwelowania pamięci nerwowo – mięśniowej i odtworzenia prawidłowej relacji centralnej konieczne jest przeprowadzenie deprogramacji. Przedmiot umieszczony pomiędzy zębami przednimi, wywołując dyskluzję w obrębie zębów bocznych w ciągu kilku minut eliminuje pamięć mięśni i zmniejsza ich aktywność. Według Lermana pamięć mięśniowa wynosi mniej niż 2 minuty, według Koisa deprogramacja powinna trwać 14 – 28 dni. Wszystkie metody prowadzą do relaksacji mięśni oraz odciążenia struktur stawów skroniowo – żuchwowych. Deprogramacja powinna być wykonywana w leczeniu zaburzeń czynnościowych narządu żucia związanych z nadmiernym napięciem mięśni oraz przy przebudowie zwarcia. Jeżeli pacjent użytkuje deprogramator i nowe zwarcie jest takie samo jak dotychczasowe, można zmienić jedynie wysokość zwarcia, natomiast jeżeli nowe zwarcie jest inne niż dotychczasowe należy zmienić zwarcie.

Metody wyznaczania relacji centralnej: bierne (wykonywane przez pacjenta) – przełykanie śliny i zwieranie żuchwy na końcu tej czynności (Shanahan), dotykanie koniuszkiem języka tylnej granicy płyty górnego wzornika, nagryzanie wałków ligniny w odcinkach bocznych, przywodzenie żuchwy z głową odchyloną do tyłu, wielokrotne powtarzanie ruchów zamykania i otwierania ust ; czynne (wykonywane przez lekarz) – ucisk ręki lekarza na podbródek (chin point guidance placed the condyleposteriorly, inferiorly, and right-laterally and is notrecommended. Posterior displacement may result in harmful effect on the bilaminar zone, and inferiordisplacement may cause an occlusal discrepancy), skierowany ku tyłowi, łuk gotycki (przemieszczenie równe ale dotylne), deprogramator Sliding Guide Ammann Girbach, deprogramator Koisa (przemieszczenie w jedną stronę), rękoczyn Dawsona (bilateral manipulation Peter Dawson 1974, najbardziej powtarzalna odtwarzalność), cofanie brody kciukiem i palcem wskazującym z poleceniem wykonywania krótkich ruchów stukania zębami (tap tap, metoda Lauritzena), cefalometria.